در چند سال اخیر حواس و حافظه‌ام حالت‌های عجیب و غریبی دارد. ابتدا این حالت‌ها برایم نگران‌کننده بود، اما بعد از مدتی نگرانی‌ام کم‌کم رفع شد. برای تفریح و خودافشاگری (!) بد نیست چند تا از این حالات مضحک را تعریف کنم:

۱. از من که مشغول یا نیمه مشغول انجام کاری هستم، سوالی می‌کنید. بین پنج تا پانزده ثانیه مات به صورت‌تان نگاه می‌کنم، بعد پاسخ گنگی می‌دهم که احتمالا خودم هم درست از آن سر درنمی‌آورم.

۲. ناگهان و بی‌مقدمه نظر یا پرسشم را در مورد بحث و نظری که دوساعت پیش در جریان بوده، عنوان می‌کنم.

۳. گاه میان صحبتم مکث نسبتا بلندی دارم؛ به این علت ساده که موضوع صحبت موقتا از یادم می‌رود.

۴. گاهی به سرعت چندین بار یک کلمه را پشت سر هم تکرار می‌کنم، بدون این که هیچ سابقه‌ی از لکنت زبان در سراسر عمرم داشته باشم.
۵. این یکی واقعا معرکه است: خیلی اوقات صحبت‌هایم را از نیمه شروع می‌کنم، بدون مقدمه و آمادگی ذهنی طرف مقابل. 

آدم کاری‌ای نیستم، اما در روزهای تعطیل معمولا استرسی احساس می‌کنم که باعث دلشوره‌ام می‌شود. نمی‌توانم فهم درستی از روز تعطیل و تعطیلی داشته باشم و مدام کارهای مانده‌ام جلوی چشمم می‌آید و احساس بی‌کفایتی می‌کنم.

هنگامی که جایی که به عنوان میهمان دعوت می‌شوم، به سرعت حوصله‌ام سر می‌رود و فکر می‌کنم باید کاری انجام بدهم.

پنج دقیقه بعد از رسیدن به خانه پشت رایانه‌ هستم، و به نوعی می‌خواهم سر خودم را مشغول کنم.

با این که بازدهی بالایی در زندگی ندارم، از این که عمرم به بطالت بگذرد، یا می‌گذرد، وحشت عمیقی دارم.

تجربه‌ای مشابه با من دارید؟ به نظرتان علت این استرس و وحشت چیست؟

غذا درست کردن آخر هفته‌ای پرتنش در دفتر کار؛ مزه می‌دهد و روابط را صیقلی می‌کند.

در دشواری‌هاست که می‌توانید پایبندی خود به را به اصول و ارزش‌هایتان محک بزنید. در مواقع دیگر صبحت از این‌ها فقط حرف است، آن هم از نوع مفت.

ارتباط‌هاتان با آدم‌ها را با ویترین و نقابی شروع نکنید که حفظش برای‌تان سخت باشد. گرچه در اکثر موارد افراد چنین می‌کنند، اما واقعا چه دلایل خوبی دارید که همیشه جز اکثریت باشید؟

با دوستی صحبت می‌کردم که برایم عزیز است (خودش هم این را خوب می‌داند)، اما از دستش عصبانی شده بودم. اعتراف می‌کنم بیشتر عصبانیتم به خودم بازمی‌گشت تا او، و در حین عصبانیت مدام فکر می‌کردم که چرا عصبانی هستی؟ جدی نگیر موضوع را. عصبانیت ندارد که...

معمولا بعد از خشم سعی در دلجویی می‌کنم. اما به هر حال در عالم دوستی - با اجازه‌هایی که این عالم می‌دهد - به عملکردش انتقاد داشتم. بهش گفتم که خودش را می‌خواهد ارزان بفروشد و پناه‌هایی که دنبالش است، اصلا پناه نیست. ناگهان یاد ابیاتی از عرفی افتادم که سال‌ها پیش در دلم نشسته بود و برایش خواندم:

کفن بیاور و تابوت و جامه نیلی کن
که روزگار طبیب است و عافیت بیمار
ز منجنیق فلک سنگ فتنه می‌بارد
من ابلهانه گریزم به آبگینه حصار

و دیدم چقدر این ابیات به توصیف حال خودم شبیه است...

از پا ننشینیم، از پا ننشینیم، از پا...

در طول امروز چند گفتگوی جدال‌آمیز داشتم که حسابی انرژی گرفت. شب که شد تقریبا سرسام گرفته بودم، اما یک حادثه حسن ختامی شد بر تمام آن جدل‌های بی‌حاصل و بی‌خود:

آخر شب مجبور شدم از آژانس ماشین بگیرم. اگر در تهران ساکن باشید می‌دانید که گوش گردن به شکوه‌های بعضی از رانندگان یکی از وظایف مسافر است. اما من این بار تجربه‌ی حیرت‌انگیزی داشتم، راننده عاقل مردی بود که پختگی از تک‌تک جملاتش هویدا بود. بدون این که نقی بزند و مسائل و معضلات را به برادر بزرگ‌تر (دولت) نسبت دهد، تحلیل و با استفاده از آمار دقیق و اطلاعات حرف‌هایش را محکم می‌کرد. اعتراف می‌کنم که از آن همه سخن پر مغز بسیار متعجب شده بودم.

چون به واقع یادم نمی‌آمد که آخرین بار کی در چنین گفتگوی محکم و مستدلی شرکت داشته‌ام، در پایان کار از صحبت‌هایش تشکر کردم و او انگار که می‌خواست عیشم را تکمیل کند با بی‌تکلفی و لهجه شیرین ترکی گفت: آقا من فقط یک راننده تاکسی ساده‌ام.

دیروز روز پرفشاری بود، برای قواره‌ی من البته. شب که آمدم پست بنویسم نوشته‌ی تلخی از آب درآمد که پس از اتمام به نحو تعجب‌آوری، منتشر نشد. چند بار سعی کردم فایده نکرد. ظاهرا این وبلاگ اجازه انتشار تلخی نمی‌دهد.

پ.ن.: یکی از تعریف‌های آدم‌های ضعیف این است که پس از یک روز نه چندان مطلوب، نظریه‌های تلخ می‌بافند!

مرحوم مطهری در یکی از آثار خود حکایت تامل‌برانگیزی آورده که من سال‌ها پیش در دوران سربازی خواندمش. چون به منبع اصلی دسترسی ندارم، نقل به مضمون می‌کنم:

گروهی باستانشناس خارجی که برای حفاری و مطالعه به یکی از روستاهای ایران رفته بودند، در برخورد با جواب‌های خردمندانه روستاییان به پرسش‌هایشان متعجب می‌شوند. بالاخره روزی از یکی از آن‌ها می‌پرسند که: «شما که سواد ندارید چطور این پاسخ‌های نغز را می‌دهید؟».

روستایی می‌گوید: «ما چون سواد نداریم، مجبوریم فکر کنیم».

فرض کن برای کسی یک کار کوچیک کردی. بعد اون می‌ره واست یک چیزی می‌گیره که می‌دونی چقدر به نظرش ناز و خواستنی بوده، تا اندازه‌ای که خودش دلش می‌خواسته داشته باشش. در می‌زنه و زمانی که می‌ری دم در، قبل از وارد شدن به سادگی دستش رو دراز می‌کنه و می‌گه: این واسه شما.

این چقدر می‌ارزه؟ نه شما بگین چقدر؟ اگر این لحظه‌ها نبود، زندگی واقعا از این که بود، سخت‌تر می‌گذشت. از شهاب و شهره ممنونم که این صحنه را مدیون‌شان هستم.

چرا این‌ها را می‌نویسم؟ حدود بیست و چهار ساعت گذشته من به سر و کله‌زدن با خرابی‌های ویندوز گذشته است. فرمت کن، بریز، نشد، دوباره بریز، سرویس پک، به روز رسانی، نرم‌افزار، به روزرسانی، عدم سازگاری، جستجو، سریال، اکتیویشن، دیفرگ، ویروس اسکن، فایر وال...

يكي از دوستان من امشب با دوستش قرار دارد. دلش براي قرار مي‌تپد، فكرش را كرده كه چه بپوشد، و حتما به مسائل ديگري هم فكر كرده كه جاي گفتن به من نداشته است. فرصت را مناسب ديدم براي سربه‌سر گذاشتن و شوخي؛ كلي جزييات رمانتيك خنده‌دار از اين قرار پيش‌بيني كردم. بنده خدا عاقبت پشيمان شد كه اصلا چرا موضوع را به من خبر داده است! حدس مي‌زنم كه مثل هر خانمي خواسته استرس‌اش را با درددل كردن تخفيف دهد.

چند روزي بود كه به نظر مي‌آمد از دست دوستش دل‌خوشي ندارد. چطور حدس زدم؟ خوب، حرف مي‌زد، پراكنده و شايد كمي پريشان. از خاطراتش، از ماجراهايي كه بر رابطه رفته، از چيزهايي كه بر دلش سنگيني مي‌كند، از حس‌هايش، و از اين كه «من که چیزی نمی‌خواهم، فقط باشد». در اين موارد بايد فقط گوش كرد، هر گونه پيشنهاد و راه‌حل دادن، به بيراهه رفتن خواهد بود. گاهي طرف شما فقط مي‌خواهد حرف بزند، به راه‌حل‌هاي شما نيازي ندارد، او همدلي شما را مي‌خواهد و گوش‌هاي‌تان را.

دوست من امشب قرار دارد؛ گرچه چندان اميدي به طرف‌اش ندارد. پس چرا قرار دارد؟ اميد، نبودن جايگزيني بهتر و نياز آدم‌ها به رابطه داشتن. دلگرمي به تصور «شايد درست شود يا همه چيز خوب شود».

شما چطور؟ قرار نداريد؟

در راه خانه، ناگهان به ذهنم آمد كه فرض كنم الان بهم گفته‌اند كه آخرين دقايق زندگي را مي‌گذرانم. چه خواهم كرد؟ ناخودآگاه يك نفس عميق كشيدم، خيلي از هوا لذت بردم. بي‌اختيار لبخند زدم. شروع كردم با خدا صحبت كردن:

خدايا به خاطر همه اين سال‌ها ممنونم؛ الان مي‌فهمم كه همه‌اش عالي بود. مي‌دانم كه خوب عمل نكرده‌ام. خودم خجالت‌زده هستم. تو خيلي خيلي خيلي چيزها به من دادي كه استحقاق هيچ‌كدامش را نداشتم.

من سال‌هاي عالي‌اي در اين دنيا گذراندم كه پر بود از فرصت‌هايي كه بهم دادي. خدايا من به آدم‌ها هم بدي كردم، ولي خودت مي‌داني كه از خريتم بود و هيچ زمان به قصد بدي كردن، بدي نكردم. شعورم كم بود. خدايا همه آدم‌ها را در پناه خودت بگير. دنيا را از چشمشون بنداز. كاري كن كه خودشون را ارزان نفروشن. بهشون رحم كن.

اگر كسايي بودن كه احتمالا امورشان وابستگي‌ خردي به وجود من داشته، يك جايگزين خيلي بهتر از من براشون بفرست.

بازهم با تمام وجود ازت ممنونم.

درست است، من گاهی تلخم. مثل خارپشت در خودم کز می‌کنم و شاید سعی می‌کنم با تلخی‌های دیگر، برای حالم حس مناسبی بیابم. امروز دقایقی دلشکسته و تلخ بودم، و دست برقضا آهنگی هم پخش شد که حسابی فضا را احساساتی کرد. آهنگ کار گروه  Traveling Wilburys است (قبلا برایتان از این گروه نوشته بودم، اگر یادتان باشد).

Traveling Wilburys Nobody's Child

As I Was Slowly Passing, An Orphans Home Today
I Stopped For Just A Little While To Watch The Children Play
A Lone Boy Standin', And When I asked Him Why
He Turned With Eyes That Could Not See, And He Began To Cry

I'm Nobody's Child, I'm Nobody's Child
Just Like A Flower I'm Growin' Wild
No Mama's Arms To Hold Me No Daddy's Smile
Nobody Wants Me, I'm Nobodys Child

In Every Town And Village
There Are Places Just Like This
With Rows And Rows Of Children
And Babies In Their Cribs

They've long Since Stopped Their Cryin'
As No-One Ever Hears
And No-one There To Notice them Or Take Away Their Fears

Nobody's Child, They're Nobody's Child
Just Like A Flower They're Growin Wild
No Mama's Arms To Hold Them, No Daddy's Smile
Nobody Wants Them They're Nobodys Child

Nobody's Child, They're Nobody's Child
Just Like A Flower They're Growin Wild
No Mama's Arms To Hold Them, No Daddy's Smile
Nobody Wants Them They're Nobodys Child
Nobody Wants Them They're Nobodys Child

اما دنیاست و به هر ترتیب می‌گذرد، به شما توصیه می‌کنم که همیشه غم را کنترل کنید.  شنیده‌اید که می‌گویند در جنگ مرد و زمانه‌ی سخت، مرد است که می‌ماند و زمانه می‌گذرد.

دست آخر این که: مرسی که هستید، دوستتان دارم!

نيما: چه خبرا؟
هادی: شكر.
نيما: سكوت تموم شد
هادی: آهنگ‌های دل‌انگيز گوش مي‌كنم و كارهای مانده می‌كنم.
نيما: شكر كه خبر نيست. وظيفه بندگيه
نيما: كاش آهنگ‌های مانده گوش ميدادی و كارهای دل‌انگيز می‌كردی
هادي: بله آن كارها را بلد نيستم.
هادي: آهنگ‌های دوست داشتنی من البته همشون مانده هستن.
هادی: معمولا بيست سال بيشتر عمر دارن.
نيما: آهنگ كهنه‌اش خوبه اما كار تازه‌اش
نيما: عمر مفيد هر چيز خوبي زياده بجز آدميزاد
نيما: جمله‌هامون داره مثل ديالوگ‌هاي كيميايی ميشه
نيما: نكنه پير شديم؟
هادی: گاهی آدم‌هايی كه راه‌شون را درست انتخاب كردن هر چه می‌گذره بهتر می‌شن.
هادی: اما تلخی پيری شايد از الزامات حكمت پيری است.
نيما: از كجا معلوم درست انتخاب كرديم
هادی: هيچی مشكور به سعی‌ هستيم.
هادی: زمانی كه كارنامه اين دنيا مون به ثلث سوم رسيد معلوم می‌كنه.
نيما: حكمت پيری به تلخيش نمی‌ارزه
هادی: اينو نمی‌دانم چون خيلی حيرون حكمت‌شون هستم.

این قطعه‌ای از گفتگوی من با نیما است (کپی شده از یاهو مسنجر). حدود پانزده سال از اولین دیدارمان می‌گذرد، آن زمان هفده هیجده ساله بود و اولین نقد فیلمش - شاید برای فیلم رد پای گرگ - برای عرضه به سردبیر روزنامه‌ی توس مشهد پاکنویس کرده بود. دود سیگار حالش را بد می‌کرد و از بابت هوای پر دود دفتر کلنگی روزنامه گله داشت. فکر می‌کنم عاقبت نقدش چاپ شد.

چند سالی است که دیگر هم را نمی‌بینیم. در واقع با هم در کاری شریک شدیم و عاقبتی بر سر رابطه‌مان آمد که معمولا در چنین موقعیت‌هایی قابل پیش‌بینی است، بدون گله از این عاقبت، پذیرفتیمش. حالا سالی یکی دوبار باهم گفتگو می‌کنیم یا برای هم پیام می‌فرستیم، به واسطه یک وسیله ارتباطی امروزی مثل موبایل، اس‌ام‌اس یا برنامه گفتگوی اینرنتی.

در انتهای گفتگوی مذکور گفت که درسایت پرطرفداری که با امیر قادری اداره می‌کند، به مجازی بودن لینک داده است، متوجه شدم که امتیاز قلابی ثبت کرده تا لینک در صفحه اول لینک‌ها پدیدار شود، شاید به خاطر روزهای گذشته. او به سبک خودش عاطفی است و احتمالا عبارت روزهای گذشته ذهنش را به خاطره‌های دوری می‌برد. روزگاری که تا صبح بیدار می‌ماندیم و بعد در اتاقی می‌خوابیدیم که هیچ پنجره نداشت (می‌خواستیم تفاوت شب و روز را متوجه نشویم)، روزگاری که نصف بیشتر حقوق‌ ماهانه‌مان را در یک مراسم شام به باد می‌دادیم، بدون نگرانی اضافه وزن و غصه معاش؛ و بدون تردید فکر می‌کردیم آن شب‌ها و آن‌ شام‌ها همیشه ادامه خواهد داشت.

گفتگوی فرضی ده سال دیگرمان خیلی مبهم است، نه فضایش را می‌توانم حدس بزنم، نه مضمونش و نه ابزار و وسیله‌اش.

گاهی اوقات بخت با ما یار نیست. ما نمی‌دانیم این اوقات چقدر به طول خواهد انجامید؛ ممکن است زیاد باشد یا کم. در این موارد مفهوم صبر به میان می‌آید، یک نوع انتظار فعال توام با خویشتنداری و امید.

هیچ گاه فکر کرده‌اید که تعریف شخصی شما از صبر چیست؟

قسمتی از عمر ما گذشته، و نمی‌دانیم که بخش اعظم آن بوده یا نه. نکند شک دارید و تصور می‌کنید هنوز خیلی جوان هستید؟ امیدوارم که سال‌هایی پر برکت عمری با عزتی کنید، اما یادتان باشد که حتی از ثانیه بعدی خبر ندارید.

اگر سال‌های اولیه جوانی را می‌گذرانید، احتمالا هنوز به این فکرها نیافتاده‌اید. عمده‌ترین فکر جوان‌ها معمولا این است: چرا چیزها این قدر خپله و ابله و خنگ هستند؟ آن‌ها تصور می‌کنند که همیشه جوان خواهند ماند و از آن‌جایی که زندگی اجتماعی خود را تازه شروع کرده‌اند و جذابیت‌های دنیای بزرگسالی را جلوی چشم دارند، حواسشان به همه چیز هست جز عمرشان.

اما اگر مثل من در سال‌های میانه زندگی خود باشید ممکن است افکار دیگری در سر داشته باشید: چیزها به اندازه‌ای که فکر می‌کردید، خوب نیستند و به آن راحتی‌ای که تصورش می‌رفت، به دست نمی‌آیند. نشانه‌های ورود به میان‌سالی خود را دیر یا زود نشان می‌دهند و برای همین گاهی بساط وحشت و شکایت‌های بی‌حاصل راه می‌افتد. این از بدترین حالت‌های ممکن است.

گرچه ما نمی‌دانیم که چقدر از عمرمان باقی‌ است، اما ممکن است مقدار باقی مانده زیاد باشد. پس چرا فرصت را غنیمت ندانیم؟ هر ثانیه یک فرصت است. با ثانیه‌های باقی مانده می‌خواهیم چه کنیم؟ سال‌های گذشته به وضوح نشان داد که معجزه‌ای رخ نمی‌دهد. کارهایی که همیشه می‌خواستیم بکنیم روی هم تلنبار شده‌اند، به تصوری که از خودمان داشتیم نه تنها نزدیک نشدیم بلکه گاهی فرسنگ‌ها از آن دور افتادیم...

چرا از الان شروع نمی‌کنیم، حتی یک گام ارزشمند است، اگر هم موفق به برداشتنش نشویم حداقل سعی خودمان را کرده‌ایم؛ و سعی خود را کردن از بهترین کارهایی است که یک آدم می‌تواند بکند.

در این زندگی دو دسته آدم وجود دارند:
دسته‌ای که وارد یک اتاق که می‌شوند، می‌گویند: بسیار خوب! من این‌جا هستم.
و کسانی که وارد می‌شوند و می‌گویند: اِاا، تو این‌جایی.

ماخذ این کتاب است.

امشب حال خوشی نداشتم: غصه‌دار بودم و آماده‌ی فروغلطیدن در «افسردگی». معمولا بلد نیستم چطور از حال ناخوش بیرون بیایم، پس صبر می‌کنم که با گذر زمان ناخوشی مرتفع شود. گاهی هم کارهایی می‌کنم که حالم بدتر و بدتر می‌شود.

به نظرم حرکت ضد افسردگی است، حتی کار کوچکی مثل ظرف شستن. از طرفی بطالت با افسردگی رابطه‌ی مرموزی دارد: هر کدام نوید دهنده‌ی دیگری است. مدام صحبت کردن از بدبختی‌هایی که حس می‌کنیم فقط برای ما است نیز بی‌فایده است و بوی خودخواهی هم می‌دهد، همه مشکل دارند. بدتر از همه هم این است که دلمان برای خودمان بسوزد و فکر کنیم که خیلی حیف شده‌ایم و لایق خیلی بهتر از این بوده‌‌ایم. اصلا چنین چیزی چیست، چه کسی وعده بهتر از این به ما داده بوده؟

چیزهایی که برای آن‌ها غصه می‌خوریم گاهی واقعا شوخی هستند. نشان به این نشان که معمولا بعد از گذشت مدتی و با نگاه به پشت سر، با خود فکر می‌کنیم: چطور از پیش‌آمد چنین چیز کم اهمیتی این قدر بی‌تاب شدم؟ بعد از این فکرها قطعاتی از یکی از فیلم‌های محبوبم را تماشا کردم، چیزی خوردم، با مادرم که عازم سفر است تلفنی خداحافظی کردم، برای اسباب‌کشی پیش‌رویم نقشه کشیدم، این مطلب را نوشتم (بار اول  اتفاقی پاک شد اما از رو نرفتم و دوباره!)، لباس‌ها را در ماشین لباس‌شویی ریختم و شاید حمام هم بکنم.

زندگی خیلی کوتاه است و فعلا ادامه دارد...