دیشب فیلم «خانم جیوم-جا مهربان» را دیدم (نام آمریکا: بانوی خوانخواه) که چان-ووک پارک کارگردانی کرده است. از این کارگردان قبلا «پیر پسر» را دیده بوده‌ام، اما به به علت ارتباط برقرار نکردن با دنیای فیلم، دقت کافی نکردم و در واقع سرسری گرفتم.

با تماشای این دو فیلم دریافتم که پارک، دنیای ذهنی و دلمشغولی‌های خاصی دارد؛ از جمله انتقام، زندان، عقوبت، تحول و استحاله‌ی آدم‌ها و خشونت، این‌ها مهم‌ترین محورهای‌ این دو اثر است. او تصویر و صوت را نیز خوب می‌شناسد و با کمک گرفتن از آن‌ها قوت روایت‌کردنش را چند برابر می‌کند. حین تماشا چند بار یاد کارهای تکنیکی بدیع دیوید فینچر و ژان پیر ژونت کردم؛ به نظرم پارک به شیوه‌ی روایت این دو فیلم‌ساز عنایت خاصی دارد، مخصوصا در خانم جیوم-جا مهربان.

این فیلمی نیست که دیدنش فرح‌بخش باشد، برعکس گاهی آزارنده‌ هم هست. اما از آن دسته آثاری است که نه نمی‌توان به تماشایش توصیه نکرد، و نه نمی‌توان توصیه کرد. چون معلوم نیست اوضاع مغز ببیننده بعد از تماشا به چه صورتی در می‌آید.

فکر می‌کنم که باید بنشینم و دوباره، این بار با دقت، «پیر پسر» را بازبینی‌ کنم.

پ.ن.: عنوان برگرفته از یک گفتار فیلم است، از زبان زنی که با قاتلی سفاک و بی‌رحم روبه‌رو شده است.

به یک سری از واکنش ها عادت کرده‌ایم، صرفا عادت. شاید بتوان گفت که این طور تربیت شده‌ایم که در برابر هر موقعیت، رفتار خاصی کنیم. فرض کنیم که فلان شخص فلان رفتار را نشان می‌دهد، و من خشمگین می‌شوم. در این موقعیت می‌گویم که او مرا عصبانی کرد، در صورتی که عادت کرده‌ام که چنین واکنشی نشان دهم، به نوعی شرطی شده‌ام. ممکن است کسی دیگر در برابر این رفتار صرفا می‌خندید.

فهم این نکته خیلی مهم است، چون زمانی که بدانیم رفتارمان احتمالا فقط یک واکنش شرطی بوده، کم تر حق به جانب خودمان می‌دهیم. این هم راه اصلاح را باز می گذارد و هم بار سنگین تشخیص حق را از دوش‌مان بر می دارد؛ کسانی که مدعی دست یافتن به معنی و مصداق تام و تمام حق وحقیقت در این دنیا هستند، گاه به جانیان هولناکی تبدیل می‌شوند.