استفاده از انواع ابزارهای دیجیتال (تلفن‌همراه، پخش‌کننده موسیقی یا فیلم، رایانه‌های گوناگون و...) با سرعت سرسام‌آوری شایع شده‌است. تصور آینده‌ی رابطه‌ی انسان با ابزارهای دیجیتال واقعا غامض است. این ابزارها در دراز مدت چه تاثیری بر روی روان آدمیان خواهند گذاشت؟ یک پاسخ این است که ارتباطات اجتماعی رو در رو را کاهش می‌دهند، از طرف دیگر می‌گویند که این ابزارها فاصله‌ها را کم و دنیا را کوچک کرده است. جمع‌کردن این دو دشوار است.

گاهی در خبرها می‌خوانیم که تحلیل‌گران می‌گویند که کسانی که در چت روی‌خط استادند، هنگام خرید یک سطل ماست مشکل دارند. نوجوانانی که شبانه‌روز به بازی‌های رایانه‌ای خشن می‌پردازند ممکن است که شخصیت‌شان به خشونت عملی گرایش پیدا کند. کودکانی که بدون نظارت با اینترنت کار کنند شاید قربانی سوءاستفاده ج‌ن‌س‌ی شوند...

البته این‌ها روی تاریک قضیه است، این فناوری‌های جدید برکات فراوان هم داشته و دارد. اما سوال من سر جای خود باقی است: انس با ابزارهای دیجیتال روی انسان چه تاثیری روی می‌گذارد؟

بیش از دو ماه قبل در پستی به نام «استعداد هولناک» در مورد امی واین‌‌هاوس نوشتم:

امی خواننده بسیار مستعدی است و کارش خیلی پخته‌تر از همکاران هم دوره و هم سنش است. اما به نظر می‌رسد که ظرف درونش تاب این استعداد سهمگین را ندارد...

خبر اعطای پنج جایزه‌ی گرمی به امی و ویزا ندادن دولت آمریکا به او (به علت اعتیاد به مواد مخدر و جنجال پیرامون این اعتیاد) نشان داد که نه مورد استعدادش اشتباه‌ کرده‌ام و نه در مورد مشکل‌ با کنار آمدن این استعداد.
اما در همان زمان، خواننده‌ای به نام ماه‌نگار در تنها نظری که برای آن پست ثبت شد، نوشت:

نظراتتان درباره امی هاوس بیبشتر حسی است تا فنی و تجربی. در کمال احترام نسبت به نظرات شخصیتان به عنوان کسی که چندین سال در زمینه موسیقی در همان سرزمین خانم خواننده کسب تجربه کرده‌ام اجازه می‌خواهم با نظراتتان مخالف باشم. به نظرم "استعداد سهمگین" واژه بسیار احساسی است برای تعریف یا تنقید کاری و هنرمندی. می‌توانم نقد کاملی از سبک کار ایشان در اختیارتان بگذارم. باز هم اضافه می‌کنم که ورای سلایق شخصی نظراتتان را خواندم. با شما موافق نیستم.

با این که از ایشان خواستم حتما نقد کامل را در اختیارم بگذارند، به عهد وفا نشد؛ شاید دوباره به انگلستان (سرزمین خانم خواننده) بازگشته‌اند و فرصت این کار دست نداده است.

به هر حال، این پست را نوشتم تا بگویم گاهی اوقات برای اثبات حقانیت عمل و گفته‌تان باید صبر کنید، ممکن است که دیر به نتیجه برسید - حتی در حد چندین دهه - اما به شیرینی ثمره‌اش می‌ارزد. از پدرم تشکر می‌کنم که در یکی از بحرانی‌ترین دوران زندگی‌ کاری‌ام مرا به صبر توصیه کرد، بدون هیچ شماتتی.

در دشواری‌هاست که می‌توانید پایبندی خود به را به اصول و ارزش‌هایتان محک بزنید. در مواقع دیگر صبحت از این‌ها فقط حرف است، آن هم از نوع مفت.

ارتباط‌هاتان با آدم‌ها را با ویترین و نقابی شروع نکنید که حفظش برای‌تان سخت باشد. گرچه در اکثر موارد افراد چنین می‌کنند، اما واقعا چه دلایل خوبی دارید که همیشه جز اکثریت باشید؟

اما خیلی کمتر از آن‌چه فکر می‌کنیم انگیزه‌های قوی داریم.

فرهاد جعفری برای پست «ای کسی که شنیدنی او را باز ندارد از شنیدن دیگر» پاسخی آماده کرد که در این وبلاگ نیز منتشر شد. در پایان نوشته‌ی او توضیح دادم که باید پست مرا با چشم دیگری دید. اگر کمی دقت نظر داشته باشیم، چند نکته‌ی آشکار واضح به نظر می‌رسد:

۱. عنوان آن فرازی از دعای جوشن کبیر است. چنین مدخلی نشان می‌دهد که فضا، چه گونه فضایی است.
۲. با جمله‌ی «لا حول و لا قوه...» پایان می‌یابد. چنین پایانی گویای این است که نویسنده جایگاه، اندیشه و عملکرد خود در این دنیا را چگونه ارزیابی می‌کند.
۳. دست آخر این که اگر توجه اندکی به متن دعاها، مناجات‌ها، نقل‌های مذهبی و امثال آن کنیم، درمی‌یابیم که کوچک و خوار دیدن خود در برابر ذات هستی‌بخش، قسمت مهمی از این متون را تشکیل می‌دهد. همان طور که قسمت‌های دیگری از آن‌ها سعی در توصیف گوشه‌ای از عظمت لایتناهی پروردگار دارد.

اما گمان می‌کنم فرهاد در پاسخ بلندش به این نکات توجه نداشته، شاید هم داشته اما نظرش این‌چنین بوده است.

روز بعد از انتشار پاسخ او، با حالی دیگر و اندیشه‌ای دیگر، پست «تو نمی‌توانی مرا تربیت کنی» را نوشتم. متاسفانه به این نکته توجه نداشتم که توالی این دو پست ممکن است در بعضی از اذهان متبادر کند که یکی پاسخ به دیگری است. ذهن فرهاد و یکی دیگر  خوانندگان این چنین پنداشتند و من برای رفع سوتفاهم با فرهاد تماس گرفتم و گفتم که چنین پنداری مطابق با قصد من نیست. او گفت که در حال آماده‌کردن متنی در پاسخ نوشته‌ی من است. از او خواستم که نوشته‌اش را تمام کند و زحمتش را نیمه نگذارد. او متن را کامل و برای من نیز ارسال کرد، اما چون ظاهرا شامل دو نسخه است که یکی از آن‌ها به دست من نرسیده، و همچنین پرهیز از دوباره‌کاری و کش نیاوردن موضوع، از شما دعوت می‌کنم که اگر مایل هستید، این پاسخ را در وب‌سایت شخصی فرهاد بخوانید (فقط یک کلید زحمت دارد).

«تو نمی‌توانی مرا تربیت کنی» هیچ ربطی به پاسخ اولیه‌ی فرهاد ندارد. اگر بخواهم زمانی به کسی پاسخ بدهم به شکل مستقیم این کار را می‌کنم. این وبلاگ را محل نزاع نمی‌دانم، البته از نظرات خوانندگان و دوستانم سود می‌برم و قدردان‌شان هستم. اما پاسخ‌دادن به نظرات را چندان نمی‌پسندم، مگر این که احساس کنم سوءتفاهمی در برداشت بوده که رفع آن اساسی است.

از دراز نفسی‌ام عذر می‌خواهم و از فرهاد برای وقت‌هایی که برای این وبلاگ می‌گذارد، تشکر می‌کنم.

ببین؛ قصه‌ی قسمتی از یک زندگی را می‌گویم تا شاید روشن بشی: هشت‌نه ساله که بودم، به ایران آمدیم. پدرم پزشک از اروپا آمده و مادرم زنی جوان و قشنگ بود، یکی به سینما و فرهنگ علاقه‌ و آن یکی نقاشی کردن را دوست داشت، از خارج هم که آمده بودیم. این‌ها در دهه‌ی شصت در نظر بسیاری از عامه نکته‌های منفوری محسوب می‌شد. شاید به همین علل زندگی‌مان کم‌کم منزوی شد، چون نه به آن ور بام گرایش داشتیم و نه به این ور. اما من تربیت نشدم.

نمی‌توانستم درست فارسی صحبت کنم. برایم معلم گرفتند (آقای فتوت که رحمت خدا بر او باد)، در بیست روز خواندن و نوشتن را به من آموخت. بردندم که کلاس اول امتحان بدهم، قبول شدم. در عالم بچگی نمی‌توانستم ارتباطی بین فضای آموزشی فرنگ و این‌جا برقرار کنم. مسخره‌ام می‌کردند، دستم در نوشتن کند بود، معلم‌ها - که اکثرشان پزشک بودن پدرم را معادل ازدواج مجدد مادر خود می‌دانستند - برای تربیت من به شیوه‌ی خودشان هیچ کوتاهی‌ای نمی‌کردند؛ پس شاگرد درخشان مدرسه فرنگی شد شاگرد یاغی مدرسه این‌جایی. پسر بزرگ و نوه‌ی بزرگ خانواده‌ی پدری بودم و این یاغی شدن با انتظارات آن‌ها مناسبتی نداشت. اعضای خانواده هم - از روی شفقت - خیلی سعی‌ کردند مرا تربیت کنند ولی من تربیت نشدم.

یادم نمی‌آید که در طول تحصیل درس خوانده باشم، در عوض تقریبا همیشه با عمال نظام آموزشی درگیر بودم. بالاخره در سال‌های دبیرستان دو سال رفوزه شدم و نمره‌ی انظباطم به منهای ۱۷.۲۵ رسید، و خانواده‌‌ام متوجه شدند که امیدی به عاقبت تحصیلی من در این دیار نیست و بالطبع غصه خوردند. اما باز هم من تربیت نشدم.

نظام آموزشی رایج را تحقیر می‌کردم و فکری برای دانشگاه رفتن نداشتم. چند بار در کنکور شرکت کردم، نامنظم و دیمی، نتیجه‌ی یکی دوبارش نسبتا موفقیت‌آمیز بود؛ اما اصلا پی‌اش را نگرفتم. دفترچه‌ی خدمت نظام وظیفه گرفتم و به سربازی رفتم. شاید بتوان گفت که در طول دو سال سربازی در دشوارترین شرایط غیر جنگی بودم (نقاط مرکزی، پاسگاه‌هایی در مناطق حساس و زندان). با وضعیت موجود آن محیط درگیر می‌شدم و تاوانش را هم می‌دادم. عاقبت سر دو سال بدون اضافه خدمت ترخیص شدم اما باز هم تربیت نشدم.

بعد از دوران نوجوانی، چند رابطه‌ی بالغانه با جنس مونث داشتم که نتیجه آن لااقل در یک مورد افتضاح بود و تاثیرش بر روانم سایه‌انداخت. نمی‌دانم اشتباهم در کدام قسمت‌ها بود، اما بسیار متاسف بوده و هستم که روابط باعث تیره‌گی روان دو انسان می‌شد. حتی به قیمت ضربه‌ی عاطفی هم نمی‌توانستم از بعضی چیزها کوتاه بیایم، و بنابر این باز هم تربیت نشدم.

در یک سفر کاری به تهران ماندن در این شهر را انتخاب کردم. مشتی اثاثیه مستعمل که به درد سمسار هم نمی‌خورد، از مشهد آوردم و در آپارتمان کوچکی ساکن شدم. هیچ تجربه‌ای از زندگی در آپارتمان و اجاره‌نشینی نداشتم. برای همین خودکشی یک همسایه، فریادهای آن دیگری برسر پسران کوچکش (که روی صندلی چرخ‌دار زجه می‌زد و همزمان به شوهرش که ترکش کرده بود نفرین می‌کرد)، خانم‌هایی که انگار در زندگی شخصی چندان متعارف نبودند و منت‌های نسبی صاحب‌خانه برایم تازگی داشت. اما طاقت آوردم و کوتاه نیامدم، و من تربیت نشدم.

تهران را بلبشوی عظیم الجثه‌ای می‌دیدم که طمع، آشفتگی، دهاتی‌بودن و تازه‌به‌دوران رسیدگی پابه‌پای هم در آن می‌تاخت. نه تغییری در لهجه‌ام دادم، نه پی خرید خانه با وام مسکن در حوالی کرج افتادم، نه توانستم با مناسبات پوشالی رایجش کنار بیایم. بعد تجربه‌ی کار در دو جا، با یکی از دوستان نزدیکم برآن شدیم که دفتری کوچکی برپا و مستقلا برای خودمان کار کنیم. خواستم همه چیز اصولی و قانونی باشد، از حساب‌سازی و تقلب خبری نباشد، حق بیمه‌ها پرداخت شود، رشوه و باج سبیل پرداخت نشود، پول نزول و ربا نجس باشد... یک سال و نیم این طور طاقت آوردیم و عاقبت جدا شدیم. هنوز بار مالیاتی که برای‌مان بریده بودند (آن هم از روش‌هایی مثل رد کردن قبض تلفن) بر دوشم است. ساعت‌ها در راهروهای دارایی دویدم و تقریبا هیچ کسی را پیدا نکردم که بتوانم متقاعدش کنم، حتی به دفتر رییس جمهور نامه‌زدم، اما فایده نکرد. و من تربیت نشدم.

پرحرفی کردم و سرت را درد آوردم. می‌دانی که معمولا زیاد از خودم صحبت نمی‌کنم، بدان که یک متر قبر در این دنیا ندارم و تنها مرکبم، یک دوچرخه‌ی نازنین است که باید بیشتر با آن اخت شوم. من و همسرم بچه‌دار نشدیم چون احساس کردیم که چیزی برای عرضه به بچه نداریم؛ اگر زمانی داشتیم، بچه‌ی بی‌سرپرست نازنین فراوان است. بسیار بسیار راضی و شاکر هستم از چیزهایی که خداوند از روی لطف به ما داده است. تصور می‌کنم که با تلاشی که همسرم در راه کار مورد علاقه‌اش می‌کند، روزی حتما کامیاب خواهد شد، و امیدوارم که به لطف خدا چنین شود.

من تربیت نمی‌شوم، خصوصا توسط جناب‌عالی. تعرضی به کسی ندارم، سرم به کار و زندگی خودم گرم است و به دنیاهایی که خیلی دوستشان دارم، توصیه می‌کنم که تو نیز چنین باشی. هم فکر و هم شان تو فراوان است، اما در این معرکه که بازارش هر روز داغ‌تر می‌شود، حاضر به شرکت نیستم. به کار خودت برس و سعی نکن مرا تربیت کنی.

در یکی از خیابان‌های مرکز شهر در ماشین نشسته بودیم. متنظر یکی از همراهان از پنجره به بیرون می‌نگریستم و فکر می‌کردم. در باغچه‌ی کنار پیاده‌رو و جوی پر از آشغال بود، از هر نوع که تصور کنید.

به کنار دستی‌ام گفتم: مگر ممکن است روح کسی تمیز باشد ولی اطرافش انباشته از زباله و آشفتگی؟ باور نمی‌کنم که چنین رفتاری با محیط شهری یک استثناء در زندگی مردم ما باشد.

هیچ گاه فکر نکنیم که خیلی یگانه و منحصر به فرد هستیم، چون دنیای آدم‌ها به شکل عجیبی شگفت‌آور و تو در تو است. امکان دارد که پس از شفاف‌شدن دیوار اتاق ما و همسایه به مدت ده دقیقه، متوجه شویم که هیچ چیز خاصی نیستیم.

هر گاه احساس اعجوبه بودن کردید، یادتان باشد که انسان قائم به غفلت است.

با دوستی صحبت می‌کردم که برایم عزیز است (خودش هم این را خوب می‌داند)، اما از دستش عصبانی شده بودم. اعتراف می‌کنم بیشتر عصبانیتم به خودم بازمی‌گشت تا او، و در حین عصبانیت مدام فکر می‌کردم که چرا عصبانی هستی؟ جدی نگیر موضوع را. عصبانیت ندارد که...

معمولا بعد از خشم سعی در دلجویی می‌کنم. اما به هر حال در عالم دوستی - با اجازه‌هایی که این عالم می‌دهد - به عملکردش انتقاد داشتم. بهش گفتم که خودش را می‌خواهد ارزان بفروشد و پناه‌هایی که دنبالش است، اصلا پناه نیست. ناگهان یاد ابیاتی از عرفی افتادم که سال‌ها پیش در دلم نشسته بود و برایش خواندم:

کفن بیاور و تابوت و جامه نیلی کن
که روزگار طبیب است و عافیت بیمار
ز منجنیق فلک سنگ فتنه می‌بارد
من ابلهانه گریزم به آبگینه حصار

و دیدم چقدر این ابیات به توصیف حال خودم شبیه است...

وانت توزیع مواد غذایی
خیابان شریعتی. دی‌ماه ۸۶.

تحویل و نگهداری مواد اولیه در یکی از فست‌فودهای مشهور شهر.
خیابان عباس‌آباد. پاییز ۸۶.

پیش از این در مورد شعر ایکور - سروده‌ی گوین بنتاک - پستی نوشته بودم. این شعر بلند یکی از محبوب‌ترین آثار ادبی من است. چند شب پیش به سرم زد که از شخص بنتاک بخواهم که این شعر را با صدای خود بخواند و ضبط کند، فوری به مصطفی، که همیشه در مکاتبات انگلیسی به من کمک می‌کند و علاقمند جدی ادبیات است، نامه زدم و موضوع را مطرح کردم.

صبح، متوجه شدم که مصطفی سرضرب نامه درخواست را فرستاده و بنتاک بلافاصله جواب مساعد داده، همچین پرسیده که به چه فرمتی صدا را پر کند که برای ما راحت‌تر باشد. از این استقبال دوستانه هر دو مبهوت شدیم؛ پاسخ دادیم که نیازی به پست سی‌دی و یا رسانه‌ی فیزیکی نیست، فرمت دیجیتال کفایت می‌کند. بنتاک در مورد کم و کیف فرمت دیجیتال سوال‌هایی مطرح کرد و باز تاکید کرد که آیا مایل هستیم که برایمان فایل را پست کند؟ راه به اشتراک گذاشتن فایل را توضیح دادیم و او با نهایت لطف شعر را خواند، ضبط و تبدیل کرد و به اشتراک گذاشت. همچنین در پاسخ درخواست ما موافقت کرد که این فایل صوتی جز اموال عمومی باشد، یعنی همگان در بارگذاری، شنیدن و استفاده غیر تجاری از آن آزاد هستند. دست آخر این که بهتر است بدانید تمام این اتفاقات ظرف کمتر از سی‌ ساعت رخ داد و بنتاک نزدیک هفتاد سال سن دارد و استاد ادبیات انگلیسی است و سال‌هاست که در ژاپن زندگی می‌کند.

در حال حاضر فایل صوتی شعر ایکور با صدای گوین بنتاک در سرورهای رپید شیر به اشتراک گذاشته شده، با وجود سعی بنتاک در کوچک کردن اندازه، حجم فایل تقریبا بزرگ است (۴۴ مگابایت)؛ اما کیفیت آن بسیار خوب و زنده است. گرفتن آن را به اهلش با قوت توصیه می‌کنم.

از روی‌داد این امر خیلی خرسند شدم و فوری فایل مذکور را به آی‌پادم منتقل کردم. همچنین رفتار بنتاک را عمیقا ستودم و برای مرحوم احمد میرعلایی - مترجم فارسی این شعر - رحمت خواستم.

دوستانم می‌گویند که در چند سال اخیر خونسردتر شده‌ام. شاید این طور باشد؛ علتش را اما درست نمی‌دانم. اما این حالت ممکن است خیلی هم خوب نباشد، چون گاه خونسرد شدن به بی‌تفاوتی و یاس از بهبود چیزی شباهت دارد.

در دو سه روز گذشته اتفاقاتی برایم افتاد که باز یکی از آن سرسام‌ها و خشم‌های حسابی سراغم آمد. روز چهارشنبه ساعت دو بعد از ظهر شخصی از طرف سرویس‌دهنده‌ای که چندین سال است چند نام دامنه وب و فضای ایمیل را از او می‌گیرم با من تماس گرفت و برای انتقال نام‌های دامنه مبلغی که حداقل دو برابر ثبت یک نام دامنه‌ی وب است طلب کرد. پرسیدم که چرا باید نام‌ها منتقل شوند، پاسخ داد که چون نشانی ایران داشته‌اند. پرسیدم که قضیه چه ربطی به من دارد، مگر من بانی و باعث چنین اشتباهی بوده‌ام؟ به من پاسخ دادن که حق دارم اما باید پول واریز کنم. پرسیدم که یعنی چه؟ و فرصت من تا کی هست؟ گفتند تا دو ساعت دیگر! از این همه بی‌منطقی و مرد رندی حیران و خشمگین شده بودم.

دیشب اما هنگام مراجع به منزل متوجه شدم که باز هم سر ماه شده و با وجود پرداخت فیش، ای‌دی‌اس‌ال قطع است. با واحد فنی شرکت داتک تماس گرفتم، پاسخ دادند که به ما مربوط نیست، باید با قسمت فروش تماس بگیرید. پرسیدم خوب الان چه کسی از بخش فروش هست؟ پاسخ دادند هیچ کس! آقایی که پاشخ می‌داد، با لحنی بی‌ادبانه صحبت می‌کرد؛ طبق سنت دیرینه کارمندان بخش فنی برخوردش نشان می‌داد که تصور می‌کند با یک عقب‌افتاده‌ی ذهنی روبه‌روست، و بر سرم منت می‌گذاشت که با وجودی که «وظیفه‌اش» نیست دسترسی مالی پیدا کرده که اتصال مرا وصل کند. از کوره دررفتم و گفتم نمی‌خواهم کاری بکند و گوشی را با عصبانیت قطع کردم. قبلا در مورد این خدمات‌دهنده‌ پستی نوشته‌ام، و به مدخل ویکی‌پدیای آن نیز سر بزنید.

بازار سنتی ایران یک غده‌ی سرطانی است که به جان اقتصاد این کشور افتاده و نابودی مناسبات فاسد آن یکی از بزرگ‌ترین رویاهای اقتصادی من است. اما این آقاپسرهایی که در دهه‌ی اخیر شرکت‌های با زمینه‌ی فعالیت در نرم‌افزار، سخت‌افزار، خدمات‌دهی اینترنت و وب، و سایر فناوری‌های جدید برپا کرده‌اند و با سواستفاده از عدم نظارت صحیح نهادهای مربوط و فقدان ارگانی برای پشتیبانی از حقوق مشتریان، به معنی واقعی هر کاری که دوست دارند، می‌کنند؛ معضل جدیدی هستند که در صورت مهار نکردنشان به موجودی صد برابر بدتر از سرطان بازار تبدیل خواهند شد.